Macierz włosa: miejsce, w którym zaczyna się wzrost włosa

Macierz włosa – miejsce, w którym zaczyna się wzrost włosów

Weryfikacja medyczna: Dr Arslan Musbeh – chirurg specjalizujący się w transplantacji i rekonstrukcji włosów

Wprowadzenie

Każdy włos widoczny na powierzchni skóry głowy rozpoczyna swój rozwój w mikroskopijnej strukturze zwanej macierzą włosa. Znajduje się ona w najgłębszej części mieszka włosowego, tuż nad brodawką skórną, i stanowi biologiczne centrum produkcji włosa.

Macierz włosa zbudowana jest z niezwykle aktywnych komórek, które nieustannie dzielą się, tworząc nowe komórki włosa. W miarę przemieszczania się ku powierzchni skóry komórki te syntetyzują keratynę, stopniowo tracą jądro komórkowe i przekształcają się w widoczny trzon włosa.

Bez prawidłowo funkcjonującej macierzy wzrost włosów byłby niemożliwy. To właśnie ona odpowiada za tempo wzrostu, grubość i jakość włosa, a we współpracy z melanocytami również za jego naturalny kolor.

Ze względu na bardzo intensywną aktywność biologiczną macierz włosa należy do najbardziej aktywnych tkanek ludzkiego organizmu. Jednocześnie czyni ją to wyjątkowo wrażliwą na zmiany hormonalne, niedobory składników odżywczych, choroby, leki oraz proces starzenia.

Zrozumienie roli macierzy włosa jest podstawą poznania biologii włosa, mechanizmów wypadania włosów oraz naukowych podstaw współczesnych metod leczenia, zarówno zachowawczych, jak i chirurgicznych.

Czym jest macierz włosa?

Macierz włosa to obszar szybko dzielących się komórek nabłonkowych zlokalizowany w cebulce włosa, bezpośrednio nad brodawką skórną.

Można ją porównać do biologicznej fabryki produkującej każdy nowy włos.

Wszystkie komórki tworzące przyszły włos powstają właśnie w tym miejscu.

W trakcie rozwoju:

• intensywnie się dzielą;
• syntetyzują duże ilości keratyny;
• stopniowo tracą jądro komórkowe;
• ulegają rogowaceniu;
• tworzą widoczny trzon włosa.

Każdy włos składa się więc z komórek, które pierwotnie były żywymi komórkami macierzy.

Gdzie znajduje się macierz włosa?

Macierz zajmuje najgłębszą część mieszka włosowego.

Otacza niemal całkowicie brodawkę skórną, z którą pozostaje w stałej komunikacji biologicznej.

To położenie ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego wzrostu włosów.

Brodawka skórna dostarcza do macierzy:

• tlen;
• składniki odżywcze;
• czynniki wzrostu;
• hormony;
• sygnały molekularne regulujące wzrost włosa.

Macierz wykorzystuje te sygnały do tworzenia nowych komórek włosa.

Bez ścisłej współpracy pomiędzy brodawką skórną a macierzą prawidłowy wzrost włosów nie byłby możliwy.

Macierz włosa jest jedną z najbardziej aktywnych tkanek organizmu

W czasie fazy anagenu komórki macierzy dzielą się niemal nieprzerwanie.

Niewiele tkanek ludzkiego organizmu wykazuje równie wysoką aktywność proliferacyjną.

Dzięki temu włosy na skórze głowy rosną średnio:

• około 1–1,2 cm miesięcznie;
• około 12–15 cm rocznie.

Tak wysoka aktywność umożliwia wieloletni wzrost włosów, ale jednocześnie sprawia, że macierz jest wyjątkowo podatna na zaburzenia.

Do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje stałego dopływu:

• tlenu;
• glukozy;
• białek;
• aminokwasów;
• witamin;
• składników mineralnych;
• czynników wzrostu.

Nawet niewielkie zaburzenia tej równowagi mogą spowolnić produkcję nowych włosów.

Jak macierz włosa tworzy włosy?

Proces wzrostu włosa jest precyzyjnie kontrolowany biologicznie.

Rozpoczyna się od podziału komórek macierzy.

Nowo powstałe komórki:

1. intensywnie się namnażają;
2. stopniowo przemieszczają się ku powierzchni;
3. produkują keratynę;
4. tracą jądro komórkowe;
5. ulegają rogowaceniu;
6. tworzą widoczny trzon włosa.

Choć widoczna część włosa składa się z martwych komórek, każda z nich była kiedyś żywą komórką macierzy.

Keratyna – podstawowy budulec włosa

Najważniejszym zadaniem macierzy włosa jest produkcja keratyny.

Keratyna jest włóknistym białkiem strukturalnym stanowiącym główny składnik włosa.

Odpowiada za:

• wytrzymałość;
• elastyczność;
• sprężystość;
• odporność na uszkodzenia mechaniczne;
• ochronę przed czynnikami zewnętrznymi.

Zaburzenia produkcji keratyny prowadzą do powstawania włosów cieńszych, bardziej łamliwych i mniej odpornych na uszkodzenia.

Macierz włosa a pigmentacja włosów

Macierz włosa odpowiada nie tylko za produkcję komórek budujących włos, ale również odgrywa kluczową rolę w nadawaniu mu naturalnego koloru. Dzieje się to dzięki ścisłej współpracy z melanocytami, czyli komórkami odpowiedzialnymi za wytwarzanie melaniny.

Melanocyty znajdują się w cebulce włosa, tuż obok macierzy. W czasie podziałów komórek macierzy przekazują one ziarnistości melaniny nowo powstającym komórkom, zanim rozpoczną one swoją drogę ku powierzchni skóry.

Po zakończeniu procesu rogowacenia pigment zostaje trwale wbudowany w strukturę włosa.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje melaniny.

Eumelanina

Eumelanina odpowiada za czarne i ciemnobrązowe odcienie włosów.

Im większe jej stężenie, tym ciemniejszy kolor włosów.

Feomelanina

Feomelanina odpowiada za włosy blond, rude i miedziane.

To proporcja pomiędzy eumelaniną i feomelaniną decyduje o naturalnym kolorze włosów każdego człowieka.

Dlaczego włosy siwieją?

Wraz z wiekiem macierz nadal produkuje nowe włosy, jednak aktywność melanocytów stopniowo maleje.

Zmniejsza się również liczba komórek macierzystych odpowiedzialnych za ich odnowę.

W rezultacie:

produkcja melaniny spada;

pojawiają się pierwsze siwe włosy;

z czasem włosy stają się całkowicie białe.

Siwe włosy rosną w taki sam sposób jak włosy pigmentowane. Różnica polega jedynie na braku melaniny podczas ich powstawania.

Macierz włosa podczas cyklu wzrostu

Aktywność macierzy zmienia się w zależności od fazy cyklu życia włosa.

Faza anagenu

W okresie aktywnego wzrostu macierz pracuje z najwyższą intensywnością.

Komórki dzielą się nieprzerwanie, tworząc nowy włos.

Faza katagenu

Podziały komórkowe stopniowo ustają.

Macierz ogranicza swoją aktywność.

Dolna część mieszka włosowego zaczyna się obkurczać.

Faza telogenu

Macierz pozostaje praktycznie nieaktywna.

Nie powstają nowe włosy.

Mieszek włosowy przechodzi w fazę spoczynku do rozpoczęcia kolejnego cyklu.

Nowy anagen

Komórki macierzyste odbudowują nową macierz włosa.

Rozpoczyna się produkcja kolejnego włosa.

Proces ten może powtarzać się wielokrotnie w ciągu życia zdrowego mieszka włosowego.

Dlaczego macierz włosa jest tak wrażliwa?

Wyjątkowo szybkie tempo podziałów komórkowych sprawia, że macierz jest jedną z najbardziej wrażliwych struktur organizmu.

Nawet krótkotrwałe zaburzenia stanu zdrowia mogą czasowo zahamować jej aktywność.

Najczęstsze przyczyny to:

wysoka gorączka;

rozległe zabiegi chirurgiczne;

poród;

silny stres fizyczny lub psychiczny;

gwałtowna utrata masy ciała;

niedobór żelaza;

niedobór cynku;

niedobór białka;

choroby przewlekłe;

niektóre leki.

Gdy aktywność macierzy zostaje zahamowana, wiele mieszków włosowych przedwcześnie przechodzi do fazy telogenu.

Po kilku miesiącach objawia się to nasilonym, rozlanym wypadaniem włosów określanym jako łysienie telogenowe (Telogen Effluvium).

Macierz włosa a łysienie androgenowe

W łysieniu androgenowym macierz włosa nie zanika natychmiast.

Pod wpływem dihydrotestosteronu (DHT) dochodzi do zaburzenia sygnałów przekazywanych przez brodawkę skórną.

W efekcie macierz zaczyna produkować:

mniej komórek;

cieńsze włosy;

krótsze włosy;

mniej keratyny;

mniej melaniny.

Z każdym kolejnym cyklem mieszek włosowy staje się coraz mniejszy.

Proces ten określany jest mianem miniaturyzacji mieszka włosowego i stanowi podstawową cechę łysienia androgenowego.

Dopóki komórki macierzy pozostają żywe, nowoczesne leczenie może znacząco spowolnić rozwój choroby.

Macierz włosa a niedobory składników odżywczych

Komórki macierzy należą do najbardziej aktywnych metabolicznie komórek organizmu i wymagają stałego dopływu składników odżywczych.

Najważniejsze z nich to:

białko;

żelazo;

cynk;

miedź;

witamina D;

witaminy z grupy B;

niezbędne aminokwasy.

Długotrwałe niedobory mogą spowolnić podziały komórkowe i prowadzić do rozlanego wypadania włosów.

Dlatego badania laboratoryjne stanowią ważny element diagnostyki pacjentów z przewlekłą utratą włosów.

Chemioterapia a macierz włosa

Leki stosowane w chemioterapii działają przede wszystkim na szybko dzielące się komórki.

Ponieważ komórki macierzy należą do najbardziej aktywnych komórek organizmu, również ulegają uszkodzeniu podczas leczenia.

To właśnie dlatego wielu pacjentów doświadcza szybkiej i znacznej utraty włosów.

W większości przypadków komórki macierzyste mieszka włosowego pozostają jednak zachowane.

Po zakończeniu leczenia odbudowuje się nowa macierz, a wzrost włosów stopniowo powraca w kolejnych miesiącach.

Macierz włosa a przeszczep włosów

Podczas nowoczesnego przeszczepu włosów każda przeszczepiana jednostka mieszkowa zawiera żywą macierz włosa. Zachowanie integralności tej struktury ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego wzrostu nowych włosów po zabiegu.

Podczas zabiegu FUE (Follicular Unit Extraction) celem chirurga jest nie tylko pobranie mieszka włosowego, ale również maksymalne zabezpieczenie wszystkich jego struktur biologicznych, w szczególności:

brodawki skórnej;

macierzy włosa;

wewnętrznej i zewnętrznej pochewki korzenia;

otaczającej tkanki łącznej.

Nadmierna manipulacja graftami, ich odwodnienie lub uszkodzenie mechaniczne mogą obniżyć żywotność komórek macierzy i zmniejszyć skuteczność przeszczepu.

Dlatego powodzenie transplantacji zależy nie tylko od liczby przeszczepionych graftów, ale przede wszystkim od sposobu ich przygotowania, przechowywania i implantacji.

W klinice Hairmedico każdy graft jest traktowany z najwyższą starannością, aby zachować integralność macierzy włosa i zapewnić jak najwyższy wskaźnik przeżycia mieszków włosowych.

Medycyna regeneracyjna a macierz włosa

Rozwój medycyny regeneracyjnej stworzył nowe możliwości wspomagania funkcjonowania macierzy włosa.

Choć obecne metody nie są w stanie wytworzyć nowych mieszków włosowych, mogą poprawić środowisko biologiczne istniejących mieszków i wspierać ich aktywność.

PRP (osocze bogatopłytkowe)

PRP uzyskuje się z krwi pacjenta po odpowiednim przygotowaniu laboratoryjnym.

Skoncentrowane płytki krwi uwalniają liczne czynniki wzrostu, między innymi:

PDGF (Platelet-Derived Growth Factor);

VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor);

EGF (Epidermal Growth Factor);

TGF-β (Transforming Growth Factor Beta).

Czynniki te mogą:

poprawiać ukrwienie mieszków włosowych;

wzmacniać komunikację pomiędzy brodawką skórną a macierzą;

ograniczać stan zapalny;

pobudzać aktywność komórkową;

wspierać funkcjonowanie istniejących mieszków.

PRP nie tworzy nowych mieszków włosowych, ale może stanowić wartościowe uzupełnienie leczenia we wczesnych stadiach łysienia androgenowego.

Egzosomy

Egzosomy należą do najbardziej obiecujących kierunków współczesnej medycyny regeneracyjnej.

Są to mikroskopijne pęcherzyki uwalniane przez komórki, zawierające białka, RNA oraz cząsteczki sygnałowe.

Badania koncentrują się na ich potencjalnym wpływie na komunikację pomiędzy:

brodawką skórną;

komórkami macierzystymi mieszka włosowego;

macierzą włosa.

Pierwsze wyniki badań są obiecujące, jednak konieczne są dalsze badania kliniczne potwierdzające ich skuteczność i bezpieczeństwo.

Terapie z wykorzystaniem komórek macierzystych

Terapie komórkami macierzystymi mają na celu aktywację naturalnych mechanizmów regeneracyjnych mieszka włosowego.

Największe zainteresowanie budzą komórki macierzyste zlokalizowane w tzw. obszarze bulge mieszka włosowego.

W przyszłości ich kontrolowana aktywacja może umożliwić odbudowę funkcjonalnej macierzy oraz ponowne pobudzenie zminiaturyzowanych mieszków włosowych.

Obecnie rozwiązania te pozostają jednak na etapie badań naukowych.

Starzenie się macierzy włosa

Podobnie jak inne tkanki organizmu, macierz włosa ulega naturalnym zmianom związanym z wiekiem.

Stopniowo zmniejszają się:

tempo podziałów komórkowych;

produkcja czynników wzrostu;

aktywność melanocytów;

wydolność mitochondriów;

zdolność regeneracyjna mieszka włosowego.

W efekcie włosy stają się:

cieńsze;

mniej gęste;

krótsze;

mniej napigmentowane;

bardziej kruche.

Zmiany te są elementem fizjologicznego procesu starzenia i nie zawsze oznaczają łysienie androgenowe.

Jak chronić macierz włosa?

Choć naturalnego procesu starzenia nie można całkowicie zatrzymać, istnieje wiele działań wspierających prawidłowe funkcjonowanie macierzy.

Należą do nich:

dieta bogata w pełnowartościowe białko;

wyrównanie niedoborów żelaza, cynku i witaminy D;

wczesne leczenie łysienia androgenowego;

terapia chorób zapalnych skóry głowy;

unikanie palenia tytoniu;

ograniczenie agresywnych zabiegów chemicznych i nadmiernego stosowania wysokiej temperatury.

Im wcześniej zostaną rozpoznane zaburzenia, tym większa szansa na zachowanie aktywności macierzy włosa.

Najczęstsze mity dotyczące macierzy włosa

Strzyżenie przyspiesza wzrost włosów.

Fałsz.

Strzyżenie wpływa wyłącznie na widoczną część włosa. Macierz znajduje się głęboko w mieszku włosowym i nie reaguje na długość włosów.

Szampony docierają do macierzy włosa.

Fałsz.

Nawet szampony lecznicze działają głównie na powierzchni skóry głowy i włosów. Nie są w stanie dotrzeć do macierzy.

Masaż skóry głowy przyspiesza wzrost włosów.

Częściowo prawda.

Masaż może krótkotrwale poprawić mikrokrążenie, jednak obecnie nie ma jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających trwały wpływ na aktywność macierzy włosa.

Zniszczona macierz włosa może odtworzyć się samoistnie.

Fałsz.

Jeżeli mieszek włosowy zostanie trwale zniszczony, na przykład w przebiegu łysienia bliznowaciejącego, macierz nie jest w stanie zregenerować się samoistnie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym jest macierz włosa?

Macierz włosa to grupa intensywnie dzielących się komórek znajdujących się w cebulce włosa, odpowiedzialnych za tworzenie wszystkich komórek budujących włos.

Czy macierz włosa jest żywą tkanką?

Tak. Jest to jedna z najbardziej aktywnych metabolicznie tkanek ludzkiego organizmu.

Dlaczego chemioterapia powoduje utratę włosów?

Ponieważ leki cytostatyczne uszkadzają przede wszystkim szybko dzielące się komórki, w tym komórki macierzy włosa.

Czy macierz może odzyskać swoją funkcję po chorobie?

W wielu przypadkach tak. Jeżeli mieszek włosowy pozostaje zachowany, macierz zwykle odzyskuje swoją aktywność po usunięciu przyczyny zaburzenia.

Czy podczas przeszczepu włosów przenoszona jest również macierz?

Tak. Każda jednostka mieszkowa zawiera funkcjonującą macierz, która jest niezbędna do ponownego wzrostu włosa.

Czy PRP może stworzyć nową macierz włosa?

Nie. PRP poprawia środowisko biologiczne mieszka włosowego, ale nie tworzy nowej macierzy.

Podsumowanie

Macierz włosa stanowi biologiczne centrum wzrostu włosów. To właśnie tutaj powstają komórki budujące trzon włosa, regulowana jest jego grubość, wytrzymałość oraz pigmentacja, a cały proces pozostaje pod ścisłą kontrolą brodawki skórnej.

Wyjątkowo wysoka aktywność komórek macierzy sprawia, że jest ona jednocześnie niezwykle skuteczna w regeneracji i bardzo wrażliwa na zaburzenia hormonalne, niedobory żywieniowe, stany zapalne, proces starzenia oraz różne choroby.

Dogłębne zrozumienie biologii macierzy pozwala lepiej wyjaśnić mechanizmy wypadania włosów oraz świadomie ocenić możliwości współczesnych metod leczenia.

W Hairmedico każda diagnoza i każdy plan terapeutyczny opierają się na aktualnej wiedzy dotyczącej biologii mieszka włosowego. Naszym celem jest nie tylko odtworzenie utraconych włosów, ale również ochrona struktur odpowiedzialnych za ich naturalny i długotrwały wzrost.

Polecane artykuły

Anatomia włosa

Anatomia mieszka włosowego

Brodawka skórna – funkcje i znaczenie

Cykl wzrostu włosów

Komórki macierzyste mieszka włosowego

Miniaturyzacja włosów

Kompletny przewodnik po wypadaniu włosów

Przeszczep włosów metodą FUE

Terapia PRP włosów

Dr Arslan Musbeh

Piśmiennictwo naukowe

Paus R., Cotsarelis G. The Biology of Hair Follicles. New England Journal of Medicine.

Stenn K.S., Paus R. Controls of Hair Follicle Cycling. Physiological Reviews.

Higgins C.A., Christiano A.M. Hair Follicle Regeneration and Hair Matrix Biology. Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine.

Trüeb R.M. Human Hair: From Anatomy to Physiology. Springer.

Olsen E.A. Hair Disorders. Journal of the American Academy of Dermatology.

International Society of Hair Restoration Surgery (ISHRS). Clinical Practice Guidelines.